گزيده‌ای از رد عميق‌ زخم‌های آقای شاعر

نگاهی به گزيده‌ی شعر تازه‌انتشاريافته‌ی «مرا ببخش خيابان بلندم» شمس لنگرودی

نویسنده: حسن همایون

 

□

 

نخست؛ «مرا ببخش خیابان بلندم» عنوان تازه‌ترین گزیده‌ی شعر محمد شمس لنگرودی‌ست که  نام این گزیده از مجموعه‌ی «بیست و دو مرثیه در تیرماه» انتخاب شده است. در حالی که از مجموعه‌ی «بیست و دو مرثیه در تیرماه» چهار شعر در این گزیده ارائه شده است؛ شاید اهمیت این یادداشت هم در پرداختن به این مسأله باشد، شايد.

 

دوم؛ «بیست و دو مرثیه در تیرماه» آخرین مجموعه‌ی شعر محمد لنگرودی‌ست که  در شرایط کنونی چاپ و نشر، با توجه به نگاه و رویکرد کنونی به مسأله‌ی کتاب و مجوز دادن به آن‌ها بعید به نظر می‌رسید، بتواند شانسی برای عرضه‌ی مکتوب داشته باشد، از همین رو هم‌زمان به اعتراض‌های خیابانی مردم نسبت به نتایج دهمین دوره‌ی انتخابات بود که شاعر در همراهی، هم گلویی با صدای اعتراضی مردم، با انتشار نسخه‌ای الکترونیکی تازه‌ترین مجموعه‌ی سروده‌اش در فضای وب، امکان دسترسی مخاطبان‌اش به این مجموعه‌ی اعتراضی را فراهم آورد و آن‌طور که انتظار می‌رفت از این مجموعه استقبال شده و به دفعات فراوان «بیست و دو مرثیه در تیرماه» در فضای نشر آن‌لاین باز انتشار یافت. و از طریق لینک‌های فراوان نسخه‌ی پی دی اف اين مجموعه دانلود و خوانده شد.

 

سوم؛ از مجموعه‌های شعر انتشار یافته‌ی محمد شمس لنگرودی طی چهار دهه‌ی شاعری دست کم دو گزیده‌ی شعر منتشر شده است گزیده‌ای به انتخاب بهاءالدین مرشدی با نام «طوفانی پنهان شده در نسیم» و گزیده‌ای دیگر نیز با گزینش آزاده کاظمی به نام «هیچ کس از فردایش با من سخن نگفت» روی پیشخون کتاب فروشی‌ها عرضه شده است. به اعتقاد محمد شمس لنگرودی «اگر اهميت دو گزيده‌ی شعر ياد شده به خاطر مقدمه‌های روشنگرانه‌ی گزينش‌گران در تشريح و تبيين چيستی و چگونگی شعرها هست اهميت مرا ببخش خیابان بلندم با انتخاب غلامرضا بروسان، از این جهت که سرودهایی از «بیست و دو مرثیه  در تیرماه» که مجال عرضه‌ی مکتوب نداشته است با این گزینش به فضای نشر مکتوب راه می‌کند» به گمان نگارنده، اين اتفاق در عین حالی که می‌تواند طرفندهای گذر از درهای بسته‌ی ارشاد را با خلاقیتی تمام نشان بدهد از سویی می‌تواند رد این اندوه را بر دل اهل فرهنگ و قلم باقی بگذار که کار به کجا رسیده دوستان که فتح‌المبین ما مجال یافتن عرضه‌ی چهار شعر اعتراضی در فضای مکتوب ادبیات است بگذریم به معرفی «مرا ببخش خیابان بلندم»  برگردیم. گاهی ناخواسته از اصل که ادبیات باشد پرت می‌افتيم!

 

چهارم؛ «رفتار تشنگی» (چاپ اول تابستان ۵۵)، «در مهتابی دنیا» (چاپ اول ۶۳)، «خاکستر و بانو» (چاپ اول ۶۵)، «جشن ناپیدا» (چاپ اول ۶۷)، «قصیده‌ی لبخند چاک‌چاک» (چاپ اول ۶۹)، «چتر سوراخ» (چاپ اول ۶۹)، «اشعاری برای تو که هرگز شنید» (چاپ اول ۶۹)، «نت‌هایی برای بلبل چوبی» (چاپ اول ۷۹)، «پنجاه و سه ترانه‌ی عاشقانه» (چاپ اول ۸۳)، «باغبان جهنم» (چاپ اول ۸۳)، «ملاح خیابان‌ها» (چاپ اول ۸۶)، «بیست و دو مرثیه در تیر ماه» عنوان مجموعه‌ی شعرهای محمد شمس لنگرودی‌ست که غلامرضا بروسان برای تدوین گزیده‌ی «مرا ببخش خیابان بلندم» از آن‌ها شعر انتخاب کرده است.  که سر جمع ۵۰ شعر از سال‌های شاعری محمد شمس لنگرودی را در بر می‌گیرد و در آغاز گزيده نيز بروسان با احترام و فروتنی شعری را به  شمس لنگرودی تقدیم کرده است.

 

پنجم؛ در شماره‌ی پنجم  این یادداشت هم، غلامرضا بروسان برای روشن شدن، رویکردش و مؤلفه‌های زیبایی‌شناختی‌اش در انتخاب شعرهای گزیده‌ی «مرا ببخش خیابان بلندم» با پای خودش می‌آید توضیح می‌دهد، می‌‌گويد: "در انتخاب‌هایی كه از مجموعه‌ی آثار جناب شمس داشتم، سعی‌ام برای اين بود شعر‌هایی را كه به كلمه متعهد است در منتخب اشعار لنگرودی ارائه كنم در عين حالی كه معتقدم، اين مسأله ويژگی آثار شمس است. اصراری نبوده كه بر مرثيه‌سروده‌های ايشان زوم كنم. دوست داشتم كه سليقه‌ و نگاه‌ام نسبت به شعر را در اين گزيده اعمال كنم بنابراين می‌‌توانم بگويم ملاک انتخاب در گزينش شعرهای شمس لنگرودی شعريت بوده است و بس. اصلاً هم دوست ندارم، متهم شوم به اين‌كه انگيزه‌ی تدوين گزيده‌ی شعر «مرا ببخش خیابان بلندم»  انتشار سروده‌‌هایی از «بيست و دو مرثيه در تيرماه» بوده است. ضمن اين‌كه گزيده‌ی شعرهای متعدد از یک شاعر با انتخاب‌های متفاوت می‌تواند فرصت انتخاب را برای سليقه‌های مختلف فراهم آورد."

 

ششم؛ در مواجهه با گزيده‌ی شعر «مرا ببخش خیابان بلندم»، مخاطب به گونه‌ای با نگاه اندوهگين و توأم با اعتراض شاعری روبه‌رو می‌‌شود كه گاه اين اعتراض در مواجهه با ماجراهای هستی‌شناختی‌ست و گاه هم با مسائل آمده از زيست‌اجتماعی، شاعر در پی تحول‌‌ها و اتفاق‌های اجتماعی است. بروسان در انتخابی كه به دست داده است رد عميقی از زخم و جراحت شاعری معترض را به نمايش گذاشته است و هر‌چه در گزيده‌ی «مرا ببخش خیابان بلندم» از انتخاب‌‌های مجموعه‌های نخست به انتخاب‌‌های مجموعه‌های پايانی، آثار شمس‌ لنگرودی حركت می‌كنيم اين زخم ِ عميق عميق‌تر می‌شود آن‌قدر كه سرانجام شاعر در خون‌‌های ريخته شده بر خيابان بلند روشن ‌شدن چراغ‌ را‌ به وضوح نشان می‌‌دهد «مرا ببخش خيابان بلندم كه چراغ‌هايت در قطرات خون روشن می‌‌شوند» (ص ۱۰۴ - ۱۰۵)

 

زياد حاشيه‌ نروم تا دير نشده، شال و كلاه كنيد، به كتاب‌فروشی چشمه در خيابان  كريمخان و يا كتاب‌سرای نیک در خيابان  انقلاب برويد و نسخه‌های باقی‌مانده‌ی اين گزيده را تهيه‌ كنيد. شيرازی‌ها هم می‌توانند به كافه كتاب مراجعه‌كنند و سراغ اين گزيده را بگيرند. مشهدی‌ها هم سری به كتاب‌فروشی نشر شاملو بزنند می‌‌توانند كتاب را تهيه كنند. اين را هم بگويم كه هزينه‌ی تهيه‌ی‌ كتاب ۲۵۰۰ تومان است و از اين گزيده ۱۱۰۰ نسخه در چاپ نخست منتشر شده است. اين هم شماره‌ی هفتم يادداشت بود از اين‌كه با معرفی تازه‌ترين گزيده‌ی شعر محمد شمس لنگرودی با ما بوديد ممنونيم.